بیوگرافی کامل “سهراب سپهری”

خنیا _ بیوگرافی سهراب سپهری

  • نام:سهراب
  • نام خانوادگی:سپهری
  • پیشه:نقاش وشاعر
  • تولد:۱۳۰۷/۷/۵
  • محل تولد :کاشان
  • نام مادر :ماه جبین
سهراب سپهری
زندگی سهراب سپهری

تولد سهراب سپهری

سهراب سپهری در ۱۵ مهر ماه ۱۳۰۷ در شهر کاشان به دنیا آمد. پدرش اسدالله سپهری کارمند اداره پست و تلگراف بود و هنگامی که سهراب نوجوان بود پدرش از دو پا فلج شد. با این حال به هنر و ادب علاقه ای وافر داشت. نقاشی می کرد، تار می ساخت و خط خوبی هم داشت. مادر سپهری فروغ ایران سپهری بود. او بعد از فوت شوهرش، سرپرستی سهراب را به عهده گرفت و سپهری او را بسیار دوست می داشت. در مهرماه ۱۳۱۹ سپهری به دوره دبیرستان قدم گذارد و در خرداد ماه ۱۳۲۶ آن را به پایان رساند.
سهراب از سال چهارم دبیرستان به دانش سرا رفت و در آذر ماه ۱۳۲۵ یعنی اندکی بیش از یک سال بعد از به پایان رساندن دوره دو ساله دانش سرای مقدماتی به استخدام اداره فرهنگ کاشان (اداره آموزش و پرورش) در آمد و تا شهریور ۱۳۲۷ در این اداره ماند.
در این هنگام در امتحانات ادبیات شرکت کرد و دیپلم کامل دوره دبیرستان را نیز گرفت.
سال بعد او به دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران رفت. وقتی که در این دانشکده بود، نخستین دفتر شعرهایش را چاپ کرد و مشفق کاشانی با دیدن شعرهای سپهری پیش بینی کرد که او در آینده آثار ارزشمندی به ادبیات ایران هدیه خواهد داد.
اولین کتاب سپهری با نام “مرگ رنگ” در تهران منتشر شد که به سبک نیما یوشیج بود.
سپهری دومین مجموعه شعر خود را با نام “زندگی خواب ها” در سال ۱۳۳۲ سرود و در همین سال بود که دوره لیسانس نقاشی را در دانشکده هنرهای زیبا با رتبه اول و دریافت نشان اول علمی به پایان رساند.
سهراب سپهری
 

خانواده سهراب

مادر سهراب، ماه جبین، که اهل شعر و ادب هم بود، در خرداد سال ۱۳۷۳ درگذشت. منوچهر سپهری، برادر ارشد سهراب و تنها برادر وی که هم بازی دوران کودکی سهراب بود نیز در سال ۱۳۶۹ درگذشت. او سه خواهر به نام های همایون دخت، پری دخت و پروانه دارد.
پریدخت سپهری ، خواهر وی ، صبح ۱۸ بهمن ۱۳۹۵ در ۸۶ سالگی درگذشت.

مرگ پدر سهراب سپهری

سپهری در سال های نوجوانی پدرش را از دست داد و در یکی از شعرهای دوره جوانی از پدرش یاد کرده است (خیال پدر) یکسال بعد از مرگ او سروده است:
در عالم خیال به چشم آمدم پدر
کز رنج چون کمان قد سروش خمیده بود
دستی کشیده بر سر رویم به لطف و مهر
یک سال می گذشت، پسر را ندیده بود
دوران کودکی سهراب سپهری
دوره کودکی سپهری در کاشان گذشت. سهراب دوره شش ساله ابتدایی را در دبستان خیام این شهر گذرانید. سهراب سپهری چنین می انگاشت که دوران کودکی بسیار خوبی داشته است. او روزهایی سراسر شور و هیجان را در طبیعت باغ خانه می گذراند و لحظه هایی تکرار ناشدنی را تجربه می کرد. سهراب، عاشق روزهای آفتابی بود. اسفند کاشان را نیز به عنوان سرآغاز رویش جوانه ها و شکوفه ها خیلی دوست داشت.
سهراب سپهری، بهترین شاگرد مدرسه بود و همیشه سهراب را به عنوان نمونه معرفی می کردند. یکی از سرگرمی های سهراب، گِل بازی در روزهای تابستانی بود. گرفتن حشرات مختلف، نگه داری برخی حیوانات مثل بوقلمون، اردک و مرغ و خروس، دیگر سرگرمی سهراب بود. گیاهان، در زندگی کودکانه سهراب سپهری جایی مهم و مؤثر داشتند. سهراب در آغوش طبیعت زنده و ملموس و همگون با وجودش می بالید و سال ها را پشت سر می گذاشت. صبح ها خیلی زود، وقتی که هوا هنوز گرگ و میش بود، از خواب برمی خاست و تا تاریک روشن غروب، به بازی و شیطنت می پرداخت. او همواره پس از انجام دادن تکلیف های مدرسه، نقاشی می کرد.
سهراب سپهری
بیوگرافی کامل سهراب سپهری

دوران نوجوانی وجوانی

سهراب سپهری، اندک اندک دوران کودکی را پشت سر می گذاشت. شش سال ابتدایی تحصیل به پایان آمد. عادت کتاب خواندن، از زمان فراگیریِ خواندن و نوشتن در کودکی، در سهراب شکل گرفته بود و ساعت های معینی را مطالعه می کرد.
ورزش و شکار پرندگان نیز از دیگر سرگرمی های این دوران سهراب سپهری است. در اوقات فراغت هم به سرودن شعر و کشیدن تابلوهای نقاشی می پرداخت. در انجمن هفتگی شعر نیز شرکت می کرد. سهراب سال های تحصیل در دانشکده را با موفقیت پشت سر گذاشت. استعداد سرشار و شور و اشتیاقش برای فراگیری آموزه های تازه، تحسین و توجه استادان دانشکده را برمی انگیخت.

اولین شعر سپهری

سپهری در سال های کودکی شعر هم می گفت، یک روز که به علت بیماری در خانه مانده و به مدرسه نرفته بود با ذهن کودکانه اش نوشت:
ز جمعه تا سه شنبه خفته نالان
نکردم هیچ یادی از دبستان
ز درد دل شب و روزم گرفتار

زندگینامه سهراب

سهراب سپهری فرزند اسد الله سپهری در سال ۱۳۰۷ در روز ۱۵ مهر ماه به دنیا آمد. کودکی خود را در کاشان در باغی بزرگ به سر آورد. این باغ که یکی از باغ های زیبای کاشان بود به اجداد وی تعلق داشت . در خاندان سپهری بزرگ مردانی ظهور کرده بودند که نامشان در تاریخ ادب و هنرایران ثبت شده است . در میان اجداد پدری سپهری نام مورخ الدوله نویسنده ناسخ التواریخ بیش از همه معروف است. او نیز بخش مهمی اززندگی و عمر خویش را دراین باغ به سر آورده بود و پس از اینکه در فن تاریخ نویسی مشهورشد برای خدمت به دربار قاجار احضار شد و این باغ همچنان به خاندان سپهری تعلق داشت تا اینکه پس از گذشت سالها ؛ کودکی باذوق با طبعی سرشار از لطافت در این باغ به دنیا آمد و بعدها یکی ازبزرگترین شاعران و نقاشان طبیعت گرا وطبیعت دوست ایران شد وآثارش مورد قبول همگان قرار گرفت سهراب این جنبه مهم ازشعر و شخصیت خویش را مدیون بزرگ شدن در این باغ و طبیعت بکر کاشان است .آری تاثیراین عوامل در شیفتگی سپهری به جلوه های زیبا وعمیق طبیعت را هرگز نمی توان نادیده گرفت . بعدهاسهراب پس از کسب شهرت وسرگرمی های گوناگون کاری ، در هر فرصتی که پیش می آمد به کاشان می رفت و در پناه خلوت این باغ به تفکرمی پرداخت سپهری سفرهای فراوانی به نقاط مختلف دنیا و شرق و غرب جهان کرد و تجربه های گرانبهایی اندوخت این سفرها افق دید زندگیش را روشن تر و وسیع تر نمود او عشق به سفر را چنین بیان می کرد :« آدم مسافر است پس تا می تواند سفر کند»
سپهری دهه اول و دوم زندگی خویش را بهفراگیری علم و هنر گذراند. دهه سوم زندگی اش را به کسب تجربه و سفر پرداخت و دهه چهار زندگی خویش را بیشتر به سفرهای دراز اختصاص داد. در این دوره بود که بارها به کشورهای ژاپن ، فرانسه ، ایتالیا، هندوستان ،آمریکا، و بسیاری دیگر از کشورهای شرق و غرب سفر کرد. سفرهای وی در اصل سیر و سلوک معنوی بود.این دیدگاه خاص او از سفر بویژه سفر به کشورهای شرق آسیا و آشناییش با ادیان هند و بودا شعر او را تحت تاثیر قرار داد .سپهری در این دوره به عنوان شاعری صاحب سبک ،دوستداران زیادی داشت . سهراب هیچگاه ازدواج نکرد.
عکس سهراب سپهری
عکس قدیمی سهراب سپهری

سبک شعر سهراب سپهری

سپهری از جمله شاعران معاصری است که شناخت درست و کافی با شعر و سبک نیما داشت. در عین پیروی از سبک نیما، خود صاحب سبک و خلاق بود. و خلاقیت سهراب در بیشتر در استفاده بدیع از رنگ و کلمه بوده است. سهراب سپهری شاعری تصویرگراست و این جنبه از شعر سهراب با طبیعت گرایی او مرتبط است؛ ضمن این که دیدگاه عارفانه دارد و خدا را در طبیعت جستجو می کند.اما آشنایی نداشتن با نمادها و رمز های شعری سهراب سپهری ابهاماتی را برای خوانندگان ایجاد می کند. شعر سهراب چون نقاشی او رنگارنگ است. وی در شعرش نگران انسان و سرنوشت اوست. او همه را به نگریستن دقیق تر در پیرامون خود و به جهانی برتردعوت می کند. همه ی اشیا برای او حیات دارند واین اشیا دارای روح و احساس هستند.

مجموعه آثار سهراب سپهری

  •  آثار منظوم سهراب:هشت کتاب، مرگ رنگ، زندگی خواب ها، آوار آفتاب، شرق اندوه، صدای پای آب، مسافر، حجم سبز، ما هیچ ما نگاه، آوارکتاب، زندگی خواب ها
  • آثار منثور سهراب سپهری:اتاق آبی
سهراب در سال ۱۳۳۷ دو کتاب “آوار آفتاب” و “شرق اندوه”را آماده چاپ کرد ولی موفق به چاپ آنها نشد و سرانجام در سال ۱۳۴۰ این دو کتاب را به همراه”زندگی خواب ها” زیر عنوان “آوار کتاب” منتشر کرد. در این کتاب سهراب سپهری می توان جلوه های زبان خاص او را دید و همچنین شور و شوق آمیخته با طبیعت گرایی را بیشتر دید. در مجموعه “شرق اندوه ” سپهری از هر نظر تحت تاثیر غزل های دوشعر بلند “صدای پای آب” و “مسافر” پنجمین و ششمین کتاب های سهراب سپهری هستند.
شهرت سپهری از سال ۱۳۴۴ با انتشارشعر بلند “صدای پای آب” آغاز شد. در “صدای پای آب” است که سپهری به فرم خاص خود در شعر دست می یابد. فرم و محتوای شعر سپهری، از “صدای پای آب” به بعد به هماهنگی می رسند “صدای پای آب”، کنایه از صدای پای مسافری در سفر زندگی است. این شعر که روز به روز بر شهرت و محبوبیت او افزود، اولین بار در فصلنامه ی «آرش» درآبان همان سال منتشرشد. در سال ۱۳۴۵ شعر بلند “مسافر”که بیان سیرو سفر و دیدگاه فلسفی زندگیش بود منتشر شد که از درخشان ترین شعرهای فارسی دوره معاصر است.
سهراب سپهری در سال ۱۳۵۵ تمام هشت دفتر و منظومه خود را در “هشت کتاب” گردآورد هشت کتاب” نموداری تمام از سیر معنوی شاعر جویای حقیقت است. و یکی از اثر گذارترین مجموعه ها، در تاریخ شعر نو ایران است.

مرگ سهراب سپهری

در سال ۱۳۵۸، ناراحتی جسمی سهراب سپهری آغاز و علائم سرطان خون در وی نمایان شد. در دی ماه همین سال جهت درمان به انگلستان سفر می کند و اسفند ماه به ایران باز می گردد.
سرانجام اول اردیبهشت ۱۳۵۹ ساعت ۶ بعد ازظهر، در بیمارستان پارس تهران جان به جان آفرین تسلیم کرد. فردای آن روز با همراهی چند تن از اقوام و دوستش محمود فیلسوفی، صحن امامزاده سلطان علی، روستای مشهد اردهال واقع در اطراف کاشان میزبان ابدی سهراب گردید. آرامگاه سهراب سپهری در ابتدا با قطعه آجر فیروزه ای رنگ مشخص بود و سپس سنگ نوشته ای از هنرمند معاصر، رضا مافی، با قسمتی از شعر «واحه ای در لحظه» از کتاب حجم سبز از سهراب سپهری، جایگزین شد:
به سراغ من اگر میایید
نرم و آهسته بیایید
مبادا که ترک بردارد
چینی نازک تنهایی من
این سنگ در مهر ۱۳۸۴ با بی دقتی کارگران و به علت سقوط مصالح ساختمانی بر روی آن ، شکست و با سنگ سفیدرنگ دیگری که سعی شده بود با سنگ قبلی شباهت داشته باشد تعویض شد. در ۲۹ اسفند ۱۳۸۷، سنگ بزرگتر سیاهرنگی بر روی سنگ سفید نصب گردید.
سهراب سپهری
سپهری در کشورهای خارجی

سال شمار زندگی سهراب سپهری

۱۵مهر ۱۳۰۷:تولددرکاشان
خرداد ۱۳۱۹:به پایان رساندن دوره شش ساله ابتدایی در دبستان خیام ، کاشان
خرداد ۱۳۲۲:به پایان رساندن دوره اول دبیرستان در دبیرستان پهلوی سابق ، کاشان
خرداد ۱۳۲۴:به پایان رساندن دوره دو ساله دانشسرای مقدماتی پسران ، تهران آذر ۱۳۲۵:استخدام در اداره فرهنگ (آموزش و پرورش )، کاشان
شهریور ۱۳۲۷:استعفا از اداره فرهنگ کاشان
شهریور ۱۳۲۷:شرکت در امتحانات ششم ادبی و گرفتن دیپلم کامل دوره دبیرستان
مهر ۱۳۲۷:آغازتحصیل در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران
۱۳۲۷:استخدام در شرکت نفت ، تهران
۱۳۲۸:استعفا از شرکت نفت پس از هشت ماه کار
۱۳۲۰:انتشار اولین مجموعه اشعار با عنوان «مرگ رنگ »
خرداد ۱۳۳۲:به پایان رساندن دوره نقاشی دانشکده هنرهای زیبا و دریافت لیسانس . احراز رتبه اول و دریافت نشان درجه اول علمی
۱۳۳۲ :آغاز کار به عنوان طراح در سازمان همکاری بهداشت ، تهران
۱۳۳۲:شرکت در چند نمایشگاه نقاشی در تهران
۱۳۳۲:انتشار دومین مجموعه اشعار با عنوان«زندگی خوابه»
آذر ۱۳۳۳:آغازکار در ادراه کل هنرهای زیبا(فرهنگ و هنر) در قسمت موزه ها و تدریس در هنرستانهای هنرهای زیبا
مهر ۱۳۳۴:ترجمه اشعار ژاپنی در مجله «سخن »
مرداد ۱۳۳۶:سفر به اروپا از راه زمینی تا پاریس و لندن . نام نویسی در مدرسه هنرهای زیبای پاریس در رشته لیتوگرافی (چاپ سنگی )
فروردین ۱۳۳۷ :شرکت در اولین بینال تهران
۱۳۳۷:سفر دو ماه از پاریس به رم
خرداد ۱۳۳۷:شرکت در بینال ونیز
۱۳۳۷:بازگشت به ایران
۱۳۳۷:آغاز کار در اداره کل اطلاعات وزارت کشاورزی با سمت سرپرستی سازمان سمعی و بصری
فروردین ۱۳۳۹:شرکت در بینال دوم تهران . دریافت جایزه اول هنرهای زیبا
مرداد ۱۳۳۹:مسافرت به توکیو برای آموختن فنون حکاکی روی چوب . بازدید از شهرها و مراکز هنری ژاپن
۱۳۴۰:توقف در هند در راه بازگشت به ایران .تماشای آگره و تاج محل
سهراب سپهری
سهراب سپهری نقاش ایرانی
اردیبهشت ۱۳۴۰:برگزاری نمایشگاه انفرادی در تالار عباسی ، تهران
۱۳۴۰:انتشار مجموعه جدیدی از اشعار خود باعنوان «آوار آفتاب »
مهر ۱۳۴۰:آغازتدریس در هنرکده هنرهای تزئیینی ، تهران
۱۳۴۰:انتشار مجموعه دیگری از اشعار خود باعنوان «شرق اندوه»
اسفند۱۳۴۰:کناره گیری از مشاغل دولتی به طور کلی
خرداد ۱۳۴۱:برگزاری نمایشگاه انفرادی در تالار فرهنگ ، تهران
دی ۱۳۴۱:برگزاری یک نمایشگاه انفرادی دیگر در تالار فرهنگ
۱۳۴۲:شرکت در یک نمایشگاه گروهی در گالری گیل گمش ، تهران
تیر ۱۳۴۲:برگزاری نمایشگاه انفرادی در استودیو فیلم گلستان ، دروس ، تهران
۱۳۴۲:شرکت در بینال سان پاولو، برزیل
۱۳۴۲:شرکت در نمایشگاه گروهی هنر معاصرایران ، موزه بندر لوهاورفرانسه
۱۳۴۲:شرکت در نمایشگاه گروهی گالری نیالا،تهران
۱۳۴۲:برگزاری یک نمایشگاه انفرادی در گالری صبا، تهران
۱۳۴۳:سفر به هند( تماشای بمبئی ، بنارس ،دهلی ، اگره ، غارهای آجانتا، کشمیر); سفر به پاکستان ( تماشای لاهور و پیشاور);سفر به افغانسان (اقامت در کابل ). بازگشت به تهران
۱۳۴۴:شرکت در یک نمایشگاه گروهی در گالری بورگز، تهران
۱۳۴۴:برگزاری یک نمایشگاه انفرادی در گالری بورگز، تهران
آبان ۱۳۴۴:انتشار شعر بلند«صدای پای آب » در فصلنامه «آرش »
۱۳۴۴:سفر به اروپا(مونیخ و لندن ).بازگشت به ایران
۱۳۴۵:سفر به اروپا(فرانسه ،اسپانیا، هلند،ایتالیا، اتریش ). بازگشت به ایران
۱۳۴۵:انتشار شعر بلند «مسافر» در فصلنامه«آرش »
بهمن ۱۳۴۶:برگزاری یک نمایشگاه انفرادی در گالری سیحون ، تهران
بهمن ۱۳۴۶:انتشار یک مجموعه اشعار جدید با عنوان «حجم سبز» توسط انتشارات روزن
بهمن ۱۳۴۶:برگزاری شب شعر سپهری در گالری روزن
۱۳۴۷:شرکت در یک نمایشگاه گروهی در گالری مس ، تهران
۱۳۴۷:شرکت در نمایشگاه فستیوال روایان ،فرانسه
خرداد ۱۳۴۷:شرکت در نمایشگاه هنر معاصر ایران در باغ انستیتو گوته ، تهران
شهریور ۱۳۴۷:شرکت در یک نمایشگاه گروهی دردانشگاه شیراز
 سهراب سپهری شعر
 سفرهای سهراب سپهری در روز شمار
۱۳۴۸:شرکت در فستیوال بین المللی نقاشی درفرانسه و اخذ امتیازمخصوص
۱۳۴۹:سفر به آمریکا و اقامت در لانگ آیلند.شرکت در یک نمایشگاه گروهی در شهر«بریج همپتن ». بازگشت به ایران پس از هفت ماه اقامت در نیویورک . سفر دوباره به آمریکا
۱۳۵۰:برگزاری یک نمایشگاه انفرادی در گالری بنسن نیویورک . بازگشت به ایران
۱۳۵۰:برگزاری یک نمایشگاه انفرادی در گالری لیتو، تهران
۱۳۵۱:برگزاری یک نمایشگاه انفرادی در گالری سیروس ، پاریس
۱۳۵۱:انتقال نمایشگاه گالری سیروس به گالری سیحون ، تهران
۱۳۵۲:برگزاری یک نمایشگاه انفرادی دیگر درگالری سیحون
۱۳۵۲:سفر به پاریس و اقامت در «کوی بین المللی هنره»
۱۳۵۳:سفر به یونان و مصر. بازگشت به ایران
دی ۱۳۵۳:شرکت درغرفه ایران در اولین نمایشگاه هنری بین المللی تهران
۱۳۵۴:برگزاری یک نمایشگاه انفرادی در گالری سیحون
خرداد ۱۳۵۵:شرکت در نمایشگاه هنر معاصر ایران در «بازارهنر» بال ، سویس
خرداد ۱۳۵۶:انتشار «هشت کتاب » شامل مجموعه اشعار نشر شده
سپهری به اضافه مجموعه «ماهیچ ، ما نگاه » توسط کتابخانه طهوری ، تهران
۱۳۵۷:برگزاری یک نمایشگاه انفرادی در گالری سیحون
خرداد ۱۳۵۸:تجدید چاپ «هشت کتاب »
دی ۱۳۵۸:مسافرت به انگلستان برای درمان بیماری سرطان خون
اسفند ۱۳۵۸:بازگشت به ایران
اول اردیبهشت ۱۳۵۹:مرگ . در بیمارستان پارس ، تهران . دفن روز بعد در صحن امامزاده سلطان علی در قریه مشهد اردهال

عکس سنگ قبرهای سهراب سپهری

سنگ قبر سهراب سپهریسهراب سپهری

سهراب سپهری

اولین سنگ قبر سهراب

سنگ قبر سهراب سپهری

سنگ قبر سهراب سپهری شاعر

سنگ قبر سهراب سپهری

آرامگاه سهراب سپهری

سنگ قبر سهراب سپهری

سنگ قبر سهراب سپهری

سفرهای خارج از کشور

• سفر به ایتالیا (وی از پاریس به ایتالیا می رود)؛
• سفر به ژاپن (توکیو در مرداد ۱۳۳۹) برای آموختن فنون حکاکی روی چوب که موفق به بازدید از شهرها و مراکز هنری ژاپن نیز می شود؛
• سفر به هندوستان (۱۳۴۰)؛
• سفر مجدد به هندوستان (۱۳۴۲، بازدید از بمبئی، بنارس، دهلی، اگره، غارهای آجانتا، کشمیر)؛
• سفر به پاکستان (۱۳۴۲، تماشای لاهور و پیشاور)؛
• سفر به افغانستان (۱۳۴۲، اقامت در کابل)؛
• سفر به اروپا (۱۳۴۴، مونیخ و لندن)؛
• سفر به اروپا (۱۳۴۵، فرانسه، اسپانیا، هلند، ایتالیا، اتریش)؛
• سفر به آمریکا و اقامت در لانگ آیلند (۱۳۴۹ و شرکت در یک نمایشگاه گروهی و سپس سفر به نیویورک)؛
• سفر به پاریس و اقامت در «کوی بین المللی هنرها» (۱۳۵۲)؛
• سفر به یونان و مصر (۱۳۵۳)؛
• سفر به بریتانیا برای درمان بیماری اش سرطان خون (دی ۱۳۵۸).
نمایشگاه های نقاشی
از جمله نمایشگاه های نقاشی که سهراب سپهری در آن ها حضور داشت، یا نمایشگاه انفرادی وی بودند، می توان به موارد زیر اشاره کرد:
• اولین دوسالانهٔ تهران (فروردین ۱۳۳۷)؛
• دوسالانهٔ ونیز (خرداد ۱۳۳۷)؛
• دو سالانهٔ دوم تهران (فروردین ۱۳۳۹، برندهٔ جایزهٔ اول هنرهای زیبا)؛
• نمایشگاه انفرادی در تالار عباسی تهران (اردیبهشت ۱۳۴۰)؛
• نمایشگاه انفرادی در تالار فرهنگ تهران (خرداد ۱۳۴۱، دی ۱۳۴۱)؛
• نمایشگاه گروهی در نگارخانه گیل گمش (تهران، ۱۳۴۲)؛
• نمایشگاه انفرادی در استودیو فیلم گلستان (تهران، تیر ۱۳۴۲)؛
• دوسالانهٔ سان پاولو (برزیل، ۱۳۴۲)؛
• نمایشگاه گروهی هنرهای معاصر ایران (موزه بندر لوهار، فرانسه، ۱۳۴۲)؛
• نمایشگاه گروهی در نگارخانه نیالا (تهران، ۱۳۴۲)؛
• نمایشگاه انفرادی در نگارخانه صبا (تهران، ۱۳۴۲)؛
• نمایشگاه گروهی در نگارخانه بورگز (تهران، ۱۳۴۴)؛
• نمایشگاه انفرادی در نگارخانه بورگز (تهران، ۱۳۴۴)؛
• نمایشگاه انفرادی در نگارخانه سیحون (تهران، بهمن ۱۳۴۶)؛
• نمایشگاه گروهی در نگارخانه مس تهران (۱۳۴۷)؛
• نمایشگاه جشنوارهٔ روایان (فرانسه، ۱۳۴۷)؛
• نمایشگاه هنر معاصر ایران در باغ مؤسسه گوته (تهران، خرداد ۱۳۴۷)؛
• نمایشگاه دانشگاه شیراز (شهریور ۱۳۴۷)؛
• جشنوارهٔ بین المللی نقاشی در فرانسه (اخذ امتیاز مخصوص، ۱۳۴۸)؛
• نمایشگاه گروهی در بریج همپتن آمریکا (۱۳۴۹)؛
• نمایشگاه انفرادی در نگارخانه بنسن نیویورک (۱۳۵۰)؛
• نمایشگاه انفرادی در نگارخانه لیتو (تهران، ۱۳۵۰)؛
• نمایشگاه انفرادی در نگارخانه سیروس (پاریس، ۱۳۵۱)؛
• نمایشگاه انفرادی در نگارخانه سیحون تهران (۱۳۵۱)؛
• اولین نمایشگاه هنری بین المللی تهران (دی ۱۳۵۳)؛
• نمایشگاه انفرادی در نگارخانه سیحون تهران (۱۳۵۴)؛
• نمایشگاه هنر معاصر ایران در «بازار هنر» (بال، سوییس، خرداد ۱۳۵۵)؛
• نمایشگاه انفرادی در نگارخانه سیحون تهران (۱۳۵۷).